ISGOTT w prostych słowach: gaz, elektryczność statyczna, lista kontrolna statek–ląd i pytania na rozmowie

ISGOTT — Międzynarodowy przewodnik bezpieczeństwa dla tankowców olejowych i terminali — to książka, według której pracuje każdy tankowiec olejowy i każdy terminal naftowy. Nie jest konwencją, ale inspektor vettingowy, terminal i armator tankowców traktują go tak, jakby był prawem. Jeśli idziesz na tankowiec, na rozmowie padną z niego pytania. Tutaj jest to, o co pytają najczęściej: czym jest przewodnik, gaz naftowy i jego liczby, elektryczność statyczna, lista kontrolna bezpieczeństwa statek–ląd i przestrzenie zamknięte — a na końcu pytania do sprawdzenia się.

W skrócie

ISGOTT wydaje OCIMF razem z ICS i IAPH. Obecne, szóste wydanie ukazało się w 2020 roku.
To przewodnik, nie prawo — ale terminale, vetting koncernów naftowych (SIRE) i systemy zarządzania bezpieczeństwem armatorów czynią go obowiązkowym w praktyce.
Kluczowe liczby: tlenu w zinertyzowanych zbiornikach nie więcej niż 8%; do wejścia do zbiornika 21% tlenu i nie więcej niż 1% LFL; 1 m/s na początku załadunku.
Listę kontrolną statek–ląd wypełnia się razem z terminalem i sprawdza ponownie, dopóki płynie ładunek.

Czym jest ISGOTT i dlaczego to ważne

Pierwsze wydanie ukazało się w 1978 roku. Przewodnik pisze OCIMF (Oil Companies International Marine Forum) razem z Międzynarodową Izbą Żeglugi (ICS) i Międzynarodowym Stowarzyszeniem Portów (IAPH). To nie jest dokument IMO i sam w sobie nie ma mocy prawa. W praktyce nic to nie zmienia: terminal nie zacznie operacji ładunkowych bez listy kontrolnej statek–ląd, inspektor SIRE porównuje z nim praktykę statku, a system zarządzania bezpieczeństwem armatora odsyła do niego niemal na każdej „tankowcowej” stronie. Na tankowcu ISGOTT jest obowiązkowy we wszystkim poza nazwą.

Szóste wydanie (2020) przebudowało książkę i rozszerzyło rozdziały o pomiarach gazów, o substancjach toksycznych — siarkowodorze i benzenie — oraz o wchodzeniu do przestrzeni zamkniętych. Przerobiono też listę kontrolną statek–ląd.

Gaz naftowy: dlaczego zbiorniki wybuchają

Gaz węglowodorowy pali się tylko w wąskim zakresie — mniej więcej od 1% do 10% objętościowo w powietrzu. Poniżej dolnej granicy palności (LFL) mieszanina jest zbyt uboga, powyżej górnej (UFL) — zbyt bogata; ale jeśli „bogaty” zbiornik wentyluje się powietrzem, mieszanina przechodzi prosto przez strefę niebezpieczną. Drugi bok trójkąta to tlen: przy zawartości tlenu poniżej około 11% objętościowo żadna mieszanina gazu węglowodorowego z powietrzem nie może się palić. Do tego służy instalacja gazu obojętnego:

instalacja musi dostarczać gaz obojętny o zawartości tlenu nie większej niż 5% objętościowo;
w zbiornikach ładunkowych utrzymuje się nie więcej niż 8% tlenu i nadciśnienie;
przed odgazowaniem zbiorniki przedmuchuje się gazem obojętnym, aż węglowodorów będzie mniej niż 2% objętościowo — dopiero wtedy wpuszcza się powietrze i mieszanina po drodze nie staje się palna.

Według SOLAS gaz obojętny jest obowiązkowy na nowych tankowcach olejowych i chemikaliowcach o nośności od 8000 ton. Gaz węglowodorowy jest cięższy od powietrza: zalega na pokładzie, w przepompowniach i w każdym niskim miejscu, dlatego opary nie „zniknęły” tylko dlatego, że ucichł wiatr.

1–10%

zakres palności gazu węglowodorowego w powietrzu, objętościowo

≈11%

tlenu — poniżej gaz węglowodorowy nie może się palić

≤5%

tlenu w gazie obojętnym dostarczanym przez instalację

≤8%

tlenu w zinertyzowanych zbiornikach ładunkowych, pod nadciśnieniem

<2%

węglowodorów po przedmuchaniu, przed wpuszczeniem powietrza

21%

tlenu do wejścia do zbiornika, węglowodorów nie więcej niż 1% LFL

Elektryczność statyczna

Produkt naftowy płynący rurami i przez filtry gromadzi ładunek elektryczny. Niektóre produkty — akumulatory ładunku, zwykle produkty jasne: olej napędowy, nafta lotnicza, benzyna — utrzymują go długo; ropa naftowa zazwyczaj nie. Jedna iskra w przestrzeni gazowej niezinertyzowanego zbiornika wystarczy. Zasady ISGOTT:

na początku załadunku prędkość w rurociągu do każdego zbiornika utrzymuje się na poziomie nie wyższym niż 1 m/s, dopóki wlot nie zostanie przykryty i nie ustanie rozbryzgiwanie; potem wydajność można zwiększyć (nie więcej niż 7 m/s);
po załadowaniu akumulatora ładunku do niezinertyzowanego zbiornika czeka się 30 minut, zanim zacznie się pomiary, pobieranie próbek lub opuszczanie metalowych przyrządów;
wszystko, co opuszcza się do zbiornika, jest uziemione; żadnych lin syntetycznych do próbek i żadnych luźnych przedmiotów metalowych;
na połączeniu ładunkowym jest kołnierz izolujący albo jeden nieprzewodzący odcinek węża — zatrzymuje on prądy błądzące między statkiem a lądem; kabel łączący statek z lądem nie jest już zalecany.

Lista kontrolna bezpieczeństwa statek–ląd

Listę wypełniają wspólnie odpowiedzialny oficer statku i przedstawiciel terminalu przed rozpoczęciem operacji ładunkowych. W szóstym wydaniu podzielono ją na etapy: co każda strona sprawdza przed podejściem, kontrole po zacumowaniu, naradę przed przeładunkiem z uzgodnionym planem i powtarzane kontrole w trakcie operacji. Część punktów ma kod:

R — sprawdzać ponownie w trakcie operacji w odstępach uzgodnionych w liście;
A — uzgodnienie lub procedura musi być na piśmie;
P — przy odpowiedzi „nie” operację można prowadzić tylko za zgodą właściwego organu.

Typowe punkty: cumy i odbijacze, bezpieczne wejście na statek, łączność i sygnał zatrzymania, uzgodnione i sprawdzone awaryjne zatrzymanie (ESD), zaślepione szpigaty, zaślepione nieużywane połączenia ładunkowe i bunkrowe, działająca instalacja gazu obojętnego z zapisanym ciśnieniem, gotowe węże pożarowe i gaśnice, zasady palenia i otwartego ognia, gotowość statku do odejścia o własnych siłach. Podpis nie jest formalnością: jeśli punkt nie jest spełniony, ładunku się nie zaczyna, a jeśli warunki się zmieniły — zatrzymuje.

Przestrzenie zamknięte i gazy toksyczne

Zbiorniki ładunkowe, przepompownia, koferdamy, przestrzenie puste i zbiorniki balastowe to przestrzenie zamknięte. Wejście tylko na zezwolenie, po wentylacji i pomiarach na kilku poziomach: tlen 21% objętościowo, węglowodory nie więcej niż 1% LFL, gazy toksyczne poniżej 50% najwyższego dopuszczalnego stężenia. Przy wejściu stoi obserwator, łączność jest uzgodniona, sprzęt ratowniczy przygotowany, a każdy w środku ma osobisty detektor gazów. Atmosfera się zmienia: pomiar robi się tuż przed wejściem i kontroluje dalej, dopóki ludzie są w środku.

Znaczna część ofiar w przestrzeniach zamkniętych to ci, którzy rzucili się na pomoc. Ratunek zaczyna się od alarmu i aparatu oddechowego, a nie od skoku do zbiornika.

Osobno o dwóch gazach. Siarkowodór (H2S) występuje w ropie kwaśnej i niektórych produktach; przy wysokich stężeniach wyłącza węch, więc „już nie czuć” oznacza niebezpieczeństwo, a nie bezpieczeństwo. Benzen to substancja rakotwórcza w benzynie, benzynie ciężkiej i niektórych gatunkach ropy; narażenie ogranicza się zamkniętymi operacjami i środkami ochrony.

O co pytają na rozmowie

Załoga szeregowa na tankowcach (AB, pompiarz, OS): czym są LFL i UFL, jakie środki ochrony są potrzebne przy pracach ładunkowych, czym jest lista kontrolna statek–ląd, co zrobić, gdy na pokładzie czuć gaz, jak organizuje się wejście do przestrzeni zamkniętej.
Młodsi oficerowie: limity tlenu dla gazu obojętnego, kolejność przedmuchiwania i odgazowania, początkowa prędkość załadunku i po co jest, zasada 30 minut, kto podpisuje listę kontrolną i co znaczą R, A i P.
Starsi oficerowie: plan ładunkowy i narada przed przeładunkiem, zatrzymanie awaryjne i ESD, dopełnianie zbiorników, które ładunki są akumulatorami ładunku, odprowadzanie oparów, uwagi z vettingu związane z ISGOTT.
Mechanicy na tankowcach: instalacja gazu obojętnego (spaliny lub generator), pokładowe zamknięcie wodne i zawór zwrotny — nie pozwalają oparom ładunku cofnąć się w stronę maszynowni — oraz zawór nadciśnieniowo-podciśnieniowy.

Typowe błędy

Traktowanie ISGOTT jako teorii „dla biura”. Terminale i inspektorzy vettingowi pytają także marynarzy z wachty, nie tylko oficerów.
Odhaczanie listy kontrolnej bez sprawdzania. Każde „tak” to osobista odpowiedzialność podpisującego.
Pomiar zaraz po załadowaniu nafty do niezinertyzowanego zbiornika — z pominięciem 30 minut.
Wejście do „odgazowanego” zbiornika na podstawie porannego pomiaru.
Wejście po kolegę, który upadł, bez aparatu oddechowego.
Mylenie % LFL z % objętościowym. 1% LFL to setna część dolnej granicy — dla typowego gazu węglowodorowego około 0,01% objętościowo, sto razy mniej niż „1%”.

Sprawdź się

Kto wydaje ISGOTT i które wydanie obowiązuje?

OCIMF razem z ICS i IAPH. Szóste wydanie, opublikowane w 2020 roku.

Jaką zawartość tlenu trzeba utrzymywać w zinertyzowanych zbiornikach ładunkowych?

Nie więcej niż 8% objętościowo, przy nadciśnieniu. Sam gaz obojętny jest dostarczany z zawartością tlenu nie większą niż 5%.

Po co na początku załadunku ogranicza się prędkość do 1 m/s?

Żeby ograniczyć ładunek statyczny, dopóki wlot nie jest przykryty, a produkt się rozbryzguje — to najniebezpieczniejsza faza w niezinertyzowanym zbiorniku.

Jaka atmosfera jest wymagana przed wejściem do zbiornika ładunkowego?

Tlen 21% objętościowo, węglowodory nie więcej niż 1% LFL, gazy toksyczne poniżej 50% najwyższego dopuszczalnego stężenia — pomiary na kilku poziomach, z zezwoleniem i obserwatorem przy wejściu.

Co oznacza litera R w liście kontrolnej statek–ląd?

Punkt sprawdza się ponownie w trakcie operacji w odstępach uzgodnionych w liście.

Kolega upadł w przepompowni. Co robisz?

Podnosisz alarm, nie wchodzisz bez aparatu oddechowego, zaczynasz akcję ratowniczą z zespołem według planu statku i nie wyłączasz wentylacji.

Komu na statku to potrzebne

Wszystkim na tankowcu lub chemikaliowcu — od marynarza AB i bosmana po starszego oficera i kapitana; mechanikom, na przykład drugiemu mechanikowi, przede wszystkim instalacja gazu obojętnego. ISGOTT nie zastępuje uprawnień tankowcowych: przeszkolenie podstawowe i zaawansowane z operacji ładunkowych na tankowcach według prawidła V/1-1 STCW i tak jest wymagane, a ISGOTT to książka, z której uczy się praktyki.

Źródło: ISGOTT, szóste wydanie (OCIMF, ICS, IAPH, 2020), i rozdział II-2 SOLAS w zakresie gazu obojętnego. Liczby podano tak, jak podaje je przewodnik; na statku obowiązują procedury armatora i zasady terminalu. Ta strona to pomoc do nauki, a nie zamiennik książki.