MLC 2006 w prostych słowach: umowa, wynagrodzenie, odpoczynek, urlop, repatriacja i skargi

Konwencja o pracy na morzu to karta praw marynarza: opierają się na niej umowa, którą podpisujesz, wynagrodzenie, godziny odpoczynku, urlop, droga do domu i prawo do skargi. Inspekcja państwa portu sprawdza ją na każdym statku i to ją marynarz powinien znać najlepiej, bo to ona go chroni. Tutaj znajdziesz, co gwarantuje, liczby warte zapamiętania, co sprawdzić przed podpisaniem, co zrobić, gdy coś pójdzie nie tak, oraz pytania, które słyszą oficerowie na rozmowie. Omówienie samej umowy — wynagrodzenia, nadgodzin i urlopu — znajdziesz w poradniku Zrozumienie umowy marynarza.

Czym jest MLC

Konwencję o pracy na morzu przyjęła Międzynarodowa Organizacja Pracy w 2006 roku, a weszła w życie 20 sierpnia 2013 roku — po ratyfikacji przez 30 państw z jedną trzecią światowego tonażu. Połączyła w jeden dokument prawie 70 wcześniejszych morskich aktów MOP i od tego czasu ratyfikowało ją ponad sto państw, do których należy większość światowej floty. Często nazywa się ją czwartym filarem prawa morskiego — obok SOLAS, MARPOL i STCW.

Zbudowana jest z trzech warstw: artykułów, prawideł i Kodeksu — części A, norm obowiązkowych, i części B, wytycznych. Statek państwa, które jej nie ratyfikowało, nie jest traktowany łagodniej: w porcie państwa, które ją ratyfikowało, kontroluje się go według tych samych norm.

Pięć tytułów:

1. Minimalne wymagania do pracy na statku: wiek, świadectwo zdrowia, wyszkolenie, rekrutacja i pośrednictwo pracy.
2. Warunki zatrudnienia: umowa, wynagrodzenie, godziny pracy i odpoczynku, urlop, repatriacja, odszkodowanie w razie utraty statku, obsada, rozwój zawodowy.
3. Pomieszczenia mieszkalne, rekreacja, wyżywienie i usługi gastronomiczne.
4. Ochrona zdrowia, opieka medyczna, opieka socjalna i zabezpieczenie społeczne.
5. Przestrzeganie i egzekwowanie: inspekcje bandery, certyfikaty, skargi, inspekcja państwa portu.

Najważniejsze liczby

Zanim wejdziesz na statek (tytuł 1)

• Wiek: co najmniej 16 lat. Poniżej 18 — żadnej pracy w nocy ani pracy zagrażającej zdrowiu lub bezpieczeństwu.
• Świadectwo zdrowia: ważne najwyżej dwa lata (poniżej 18 lat — rok); badanie rozróżniania barw — najwyżej sześć lat. Jeśli wygaśnie w czasie podróży, pozostaje ważne do następnego portu z uznanym lekarzem, ale nie dłużej niż trzy miesiące. Więcej w poradniku Świadectwo zdolności do pracy marynarza.
• Rekrutacja i pośrednictwo (prawidło 1.4): agencja musi mieć licencję lub podlegać nadzorowi państwa, nie może prowadzić „czarnych list” i niczego nie pobiera od marynarza za rekrutację, pośrednictwo czy pracę. Jedyne koszty, jakie możesz ponieść, to krajowe świadectwo zdrowia, książeczka żeglarska i paszport; wizy opłaca armator. Agencja musi też mieć ubezpieczenie lub równoważny system, który wyrówna marynarzom straty, jeśli ona sama lub armator nie wywiążą się ze zobowiązań.

Umowa, wynagrodzenie, godziny, urlop i droga do domu (tytuł 2)

Umowa o pracę marynarza. Podpisujesz ją ty i armator lub jego przedstawiciel. Musisz mieć możliwość jej przeczytania i zasięgnięcia porady przed podpisaniem i zatrzymujesz podpisany egzemplarz. Musi zawierać co najmniej: twoje imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia; nazwę i adres armatora; miejsce i datę podpisania; stanowisko; wynagrodzenie lub sposób jego obliczania; płatny urlop roczny; jak i kiedy umowa się kończy, w tym okres wypowiedzenia; świadczenia zdrowotne i socjalne; prawo do repatriacji; odwołanie do układu zbiorowego, jeśli istnieje. Okres wypowiedzenia przy wcześniejszym rozwiązaniu — nie krótszy niż siedem dni. Na koniec dostajesz zaświadczenie o zatrudnieniu, które nie może zawierać żadnej oceny jakości twojej pracy ani twojego wynagrodzenia.

Wynagrodzenie wypłaca się w odstępach nie dłuższych niż miesiąc, z miesięcznym rozliczeniem: co wypłacono, co potrącono i po jakim kursie. Część wynagrodzenia można przekazywać rodzinie. MOP zaleca minimalną stawkę podstawową dla starszego marynarza i co kilka lat ją aktualizuje.

Godziny pracy i odpoczynku. Bandera wybiera jedną z dwóch norm: nie więcej niż 14 godzin pracy w każdych 24 godzinach i 72 godziny w każdych 7 dniach — albo co najmniej 10 godzin odpoczynku w każdych 24 godzinach i 77 godzin w każdych 7 dniach. Odpoczynek można podzielić najwyżej na dwa okresy, jeden co najmniej sześciogodzinny, a między nimi może upłynąć najwyżej 14 godzin. Prowadzi się rejestr, a ty dostajesz kopię podpisaną przez kapitana.

Urlop. Co najmniej 2,5 dnia kalendarzowego płatnego urlopu rocznego za każdy miesiąc zatrudnienia. Umowa o rezygnacji z minimalnego płatnego urlopu jest niedopuszczalna, poza przypadkami przewidzianymi przez władze. Zejście na ląd przyznaje się dla twojego zdrowia i dobrego samopoczucia.

Repatriacja (prawidło 2.5). Masz prawo bezpłatnie wrócić do domu, gdy umowa wygasa za granicą, gdy rozwiązuje ją armator — albo ty z uzasadnionych powodów — i gdy nie możesz już wykonywać obowiązków, na przykład z powodu choroby lub urazu. Najdłuższy okres pracy na statku, po którym przysługuje repatriacja, to mniej niż 12 miesięcy. Armator płaci za podróż, zakwaterowanie i wyżywienie w drodze, wynagrodzenie do czasu przybycia, przewóz bagażu osobistego i leczenie, dopóki nie będziesz zdolny do podróży. Nie może żądać zaliczki ani potrącać kosztów z wynagrodzenia, chyba że stwierdzono poważne naruszenie przez ciebie obowiązków.

Porzucenie załogi. Od 2017 roku każdy statek musi mieć zabezpieczenie finansowe na wypadek porzucenia. Załogę uważa się za porzuconą, gdy armator nie pokrywa kosztów repatriacji, zostawia marynarzy bez niezbędnego utrzymania — żywności, wody, paliwa, opieki medycznej — albo w inny sposób zrywa z nimi kontakt, w tym nie wypłaca wynagrodzenia przez co najmniej dwa miesiące. Wtedy ubezpieczyciel pokrywa do czterech miesięcy zaległego wynagrodzenia i należnych świadczeń, repatriację i podstawowe potrzeby. Zaświadczenie o tym zabezpieczeniu musi wisieć na statku w miejscu widocznym dla załogi. Od poprawek z 2018 roku marynarz przetrzymywany przez piratów zachowuje umowę i wynagrodzenie przez cały okres niewoli.

Utrata statku. Jeśli statek zaginie lub zatonie, każdy marynarz dostaje odszkodowanie za każdy dzień wynikłego z tego bezrobocia; może ono być ograniczone do dwumiesięcznego wynagrodzenia.

Na statku (tytuły 3 i 4)

• Wyżywienie i woda pitna są bezpłatne przez cały okres zatrudnienia; kucharz okrętowy jest wyszkolony i ma co najmniej 18 lat. Kapitan lub wyznaczona przez kapitana osoba regularnie sprawdza zapasy żywności i wody i to zapisuje.
• Pomieszczenia mieszkalne na statkach zbudowanych po wejściu konwencji w życie: kabina jednoosobowa co najmniej 4,5 m² na statkach poniżej 3000 GT, 5,5 m² od 3000 do 10 000 GT i 7 m² powyżej 10 000 GT; wysokość co najmniej 203 cm; osobne pomieszczenia sanitarne, mesa, miejsca rekreacji.
• Łączność: rozsądny dostęp do łączności telefonicznej z lądem, poczty elektronicznej i internetu tam, gdzie są dostępne, po rozsądnej cenie.
• Opieka medyczna na statku jest bezpłatna; w porcie możesz bez zwłoki pójść do lekarza lub dentysty, jeśli jest to praktycznie możliwe. Statek ze 100 lub więcej osobami w podróży międzynarodowej dłuższej niż trzy doby ma lekarza; na innych statkach opieką medyczną zajmuje się przeszkolony członek załogi.
• Choroba i uraz (prawidło 4.2): armator płaci za leczenie i wynagrodzenie, dopóki jesteś na statku. Jeśli zostaniesz zostawiony na lądzie — pełne wynagrodzenie do repatriacji, a potem wynagrodzenie w całości lub części przez co najmniej 16 tygodni. Od 2017 roku każdy statek ma też zabezpieczenie finansowe odszkodowań w razie śmierci lub długotrwałej niezdolności do pracy wynikłej z pracy.
• Bezpieczeństwo i higiena pracy: ocena ryzyka, zgłaszanie wypadków, a od poprawek z 2016 roku wytyczne przeciw nękaniu i mobbingowi na statku.

Poprawki obowiązujące od 23 grudnia 2024 roku wprost zapisały bezpłatną wodę pitną i dodały między innymi opisane wyżej prawo do łączności.

Certyfikaty i skargi (tytuł 5)

Certyfikat pracy na morzu — ważny do pięciu lat, z inspekcją pośrednią — i deklarację zgodności z wymogami pracy na morzu (DMLC) mają statki od 500 GT w podróżach międzynarodowych. Część I deklaracji sporządza bandera — wymienia w niej wymagania krajowe; część II sporządza armator i opisuje, jak statek je spełnia. Kontroluje się 16 obszarów: minimalny wiek, świadectwa zdrowia, kwalifikacje, umowy o pracę, korzystanie z usług rekrutacji, godziny pracy i odpoczynku, obsadę, pomieszczenia mieszkalne, rekreację, wyżywienie, bezpieczeństwo i zapobieganie wypadkom, opiekę medyczną, procedurę skarg, wypłatę wynagrodzeń oraz dwa zabezpieczenia finansowe — na repatriację i na odpowiedzialność armatora.

Skarga na statku (prawidło 5.1.5). Na każdym statku jest procedura rozpatrywania skarg, a każdy marynarz dostaje jej kopię z danymi kontaktowymi bandery i państwa zamieszkania. Skarżyć można się przełożonemu działu lub kapitanowi, a także bezpośrednio do bandery lub innych organów. Może ci ktoś towarzyszyć lub cię reprezentować, a nie można cię represjonować za skargę.

Skarga na lądzie (prawidło 5.2.2). W każdym porcie państwa, które ratyfikowało MLC, możesz złożyć skargę inspektorowi państwa portu. Skarga może prowadzić do kontroli, a przy poważnych naruszeniach — do zatrzymania statku. Pomóc mogą też związki zawodowe i ośrodki pomocy marynarzom w porcie.

Zachowuj dowody: swój egzemplarz umowy, miesięczne rozliczenia, rejestr godzin odpoczynku, daty i kwoty.

O co pytają na rozmowie

• Kapitanowie, starsi oficerowie i starsi mechanicy: dwie części DMLC; procedura skarg na statku; rejestr godzin odpoczynku i co zrobić przy niezgodności; rozliczenia wynagrodzeń i przekazy dla rodzin; organizacja repatriacji; kontrole żywności i wody; co inspektor sprawdza w ramach MLC.
• Załoga szeregowa i młodsi oficerowie: limity godzin odpoczynku; co musi zawierać umowa; twój urlop i kiedy masz prawo wrócić do domu; jak złożyć skargę.
• CES i testy poziomu zarządzania: pytania o MLC pojawiają się w testach dla starszych oficerów.

Typowe błędy

1. Płacenie agencji za pracę. MLC tego zabrania; kto żąda pieniędzy za zatrudnienie, łamie przepisy, i to częsta droga do fałszywej oferty. Na SeaJobs.pro aplikowanie na ofertę jest bezpłatne.
2. Podpisanie umowy, której nie przeczytałeś, albo innej niż obiecana. Przeczytaj ją przed wylotem i zachowaj swój egzemplarz.
3. Nieprzechowywanie rozliczeń i kopii rejestru odpoczynku. To twoje dowody.
4. Zbyt długie czekanie, gdy wynagrodzenie przestało wpływać. Dwa miesiące bez wypłaty to jedna z przesłanek ubezpieczenia na wypadek porzucenia — zwracaj się wcześnie do bandery, inspekcji państwa portu lub związku zawodowego.
5. Przekonanie, że skarga musi iść przez kapitana. Możesz zwrócić się bezpośrednio do bandery lub inspektora państwa portu i nie można cię za to ukarać.
6. „Nieformalna” zgoda na pozostanie dłużej. Każdy miesiąc ponad uzgodnioną datę powinien być potwierdzony na piśmie, a limit to mniej niż 12 miesięcy na statku.

Sprawdź się

Komu na statku to potrzebne

Wszystkim — starszemu marynarzowi AB, marynarzowi OS, kucharzowi i messmanowi nie mniej niż oficerom. Kapitan, starszy oficer i starszy mechanik odpowiadają za nią także na statku: prowadzą zapisy, które czyta inspektor.

Trzymaj daty kontraktów i staż w CV marynarza: gdy wszystko jest w jednym miejscu, niewypłacony miesiąc czy zbyt długi kontrakt łatwo udowodnić.

Źródło: Konwencja o pracy na morzu z 2006 roku wraz z poprawkami z 2014, 2016, 2018 i 2022 roku. Prawo krajowe i układy zbiorowe mogą dać ci więcej — ale nie mniej. Ta strona to pomoc do nauki, a nie tekst prawny.