MPZZM (COLREG) w prostych słowach: kto ustępuje, światła, sygnały dźwiękowe i pytania na rozmowie

MPZZM (COLREG) — Międzynarodowe przepisy o zapobieganiu zderzeniom na morzu — to przepisy drogowe na morzu: kto ustępuje z drogi, jakie światła i znaki niesie statek i co oznacza sygnał syreną. Zdaje się je na każdy dyplom oficera wachtowego, a kapitan na rozmowie często rysuje na kartce światła i pyta, jaki to statek. Tutaj znajdziesz budowę przepisów, prawidła, które rozstrzygają większość spotkań, światła i sygnały dźwiękowe, o które pytają najczęściej, pułapki oraz pytania do sprawdzenia się.

Czym są MPZZM

Przepisy przyjęto w IMO w 1972 roku, weszły w życie 15 lipca 1977 roku i zastąpiły przepisy z 1960 roku. Wprowadziły do przepisów systemy rozgraniczenia ruchu i od tego czasu były kilka razy zmieniane; ostatnią część — o weryfikacji zgodności — dodano w 2016 roku. Obowiązują wszystkie statki na morzu pełnym i na połączonych z nim wodach dostępnych dla statków morskich. Państwo może ustanowić szczególne przepisy dla swoich portów, rzek i wód śródlądowych, ale muszą one być jak najbliższe MPZZM.

Prawidło 2 nadaje ton wszystkim pozostałym: nic w przepisach nie usprawiedliwia zaniedbania środków ostrożności, jakich wymaga zwykła praktyka morska, a dla uniknięcia bezpośredniego niebezpieczeństwa statek może odstąpić od przepisów. Przepisy nie zastępują dobrej praktyki morskiej — opierają się na niej.

Jak zbudowane są przepisy

• Część A — Postanowienia ogólne (prawidła 1–3): zastosowanie, odpowiedzialność i definicje — statek o napędzie mechanicznym i żaglowy, statek zajęty połowem, statek niekierujący się, statek o ograniczonej zdolności manewrowej, statek ograniczony swoim zanurzeniem, w drodze, ograniczona widzialność.
• Część B — Zasady manewrowania i żeglowania (prawidła 4–19): postępowanie przy każdej widzialności (4–10), statki widzące się wzajemnie (11–18), ograniczona widzialność (19).
• Część C — Światła i znaki (prawidła 20–31).
• Część D — Sygnały dźwiękowe i świetlne (prawidła 32–37).
• Część E — Zwolnienia (prawidło 38).
• Część F — Weryfikacja zgodności (prawidła 39–41).
• Załączniki: I — rozmieszczenie i dane techniczne świateł i znaków; II — dodatkowe sygnały dla statków rybackich łowiących blisko siebie; III — urządzenia do sygnałów dźwiękowych; IV — sygnały niebezpieczeństwa.

Najważniejsze liczby

Prawidła, które rozstrzygają większość spotkań

• Prawidło 5 — Obserwacja: stale, wzrokiem i słuchem oraz wszystkimi dostępnymi środkami — radar, AIS, nasłuch UKF.
• Prawidło 6 — Bezpieczna prędkość: taka, przy której można podjąć właściwe i skuteczne działanie i zatrzymać się na odpowiedniej odległości. Zależy od widzialności, natężenia ruchu, zdolności manewrowej, świateł tła w nocy, wiatru, fali i prądu, zanurzenia oraz ograniczeń radaru.
• Prawidło 7 — Ryzyko zderzenia: jeśli namiar kompasowy zbliżającego się statku wyraźnie się nie zmienia, ryzyko istnieje. Może istnieć także przy zmieniającym się namiarze — przy bardzo dużym statku, holu albo na małej odległości. Nie wyciągaj wniosków z niepełnych informacji, zwłaszcza radarowych.
• Prawidło 8 — Działanie dla uniknięcia zderzenia: zdecydowane, podjęte w porę i na tyle duże, żeby drugi statek od razu je zauważył — wzrokowo lub na radarze. Unikaj serii drobnych zmian. Sprawdzaj skutek, aż drugi statek ostatecznie minie i zostanie z tyłu.
• Prawidło 9 — Wąskie przejścia: trzymaj się jak najbliżej zewnętrznej granicy przejścia po swojej prawej stronie, na ile jest to bezpieczne i wykonalne. Statki krótsze niż 20 metrów i żaglowe nie mogą utrudniać przejścia statkowi, który może bezpiecznie płynąć tylko w obrębie przejścia.
• Prawidło 10 — Systemy rozgraniczenia ruchu: płyń w ogólnym kierunku ruchu na swoim pasie, wchodź i wychodź na końcach pasa, a jeśli musisz go przeciąć — przecinaj kursem możliwie najbliższym kątowi prostemu do ogólnego kierunku ruchu.
• Prawidło 13 — Wyprzedzanie: statek wyprzedzający ustępuje z drogi, bez względu na to, jakie to statki. Wyprzedzasz, jeśli podchodzisz z kierunku więcej niż 22,5° za trawersem drugiego statku — w nocy widziałbyś tylko jego światło rufowe. W razie wątpliwości przyjmij, że wyprzedzasz.
• Prawidło 14 — Statki idące na wprost siebie: dwa statki o napędzie mechanicznym na kursach przeciwnych lub prawie przeciwnych zmieniają kurs w prawo i mijają się lewymi burtami.
• Prawidło 15 — Przecinanie się kursów: z dwóch statków o napędzie mechanicznym, których kursy się przecinają, ustępuje ten, który ma drugi po swojej prawej burcie, i jeśli okoliczności pozwalają, nie przecina mu kursu przed dziobem.
• Prawidło 16 — Statek ustępujący z drogi: działa wcześnie i zdecydowanie, żeby minąć się w bezpiecznej odległości.
• Prawidło 17 — Statek uprzywilejowany: utrzymuje kurs i prędkość. Może działać sam, gdy tylko stanie się jasne, że statek ustępujący nie podejmuje właściwego działania, a musi działać, gdy samo działanie statku ustępującego nie pozwoli już uniknąć zderzenia. Przy przecinających się kursach statek o napędzie mechanicznym, który jest uprzywilejowany, w miarę możliwości nie zmienia kursu w lewo w stronę statku znajdującego się po jego lewej burcie.
• Prawidło 18 — Wzajemne obowiązki statków: poza przypadkami, w których prawidła 9, 10 i 13 wymagają inaczej, statek o napędzie mechanicznym ustępuje z drogi statkowi niekierującemu się, statkowi o ograniczonej zdolności manewrowej, statkowi zajętemu połowem i żaglowemu; żaglowy — pierwszym trzem; zajęty połowem w miarę możliwości — pierwszym dwóm. Wszystkie statki poza tymi dwoma unikają utrudniania przejścia statkowi ograniczonemu swoim zanurzeniem.
• Prawidło 19 — Ograniczona widzialność: dla statków, które się wzajemnie nie widzą. Bezpieczna prędkość, maszyny gotowe do natychmiastowego manewru. Nie ma tu statku ustępującego ani uprzywilejowanego — działają wszyscy. Jeśli statek wykryty tylko radarem tworzy sytuację nadmiernego zbliżenia, działaj w porę, ale unikaj zmiany kursu w lewo w stronę statku przed trawersem (poza statkiem wyprzedzanym) i zmiany kursu w stronę statku na trawersie lub za nim. Słysząc sygnał mgłowy, który wydaje się dochodzić sprzed trawersu, zmniejsz prędkość do najmniejszej, przy której statek utrzymuje kurs, w razie potrzeby całkowicie wytrać drogę i płyń z najwyższą ostrożnością, aż niebezpieczeństwo minie.

Światła i znaki

Sektory: światło masztowe — białe, 225°, od kierunku wprost przed dziobem do 22,5° za trawersem każdej burty; światła burtowe — czerwone na lewej i zielone na prawej, po 112,5°; światło rufowe — białe, 135°; światło holownicze — żółte, 135°; światła widoczne dookoła widnokręgu — 360°.

Zasięg na statku o długości 50 metrów i więcej: światło masztowe 6 mil morskich, burtowe, rufowe, holownicze i widoczne dookoła widnokręgu — 3 mile. Od 12 do 50 metrów: masztowe 5 mil (poniżej 20 metrów — 3), pozostałe 2 mile. Statek o napędzie mechanicznym o długości 50 metrów i więcej w drodze niesie dwa światła masztowe, tylne wyżej niż przednie.

Światła i znaki, o które pytają najczęściej (światła widoczne dookoła widnokręgu, jeśli nie podano inaczej):

• Statek niekierujący się: dwa czerwone światła w linii pionowej; w dzień dwie kule. Gdy ma szybkość po wodzie — także burtowe i rufowe.
• Statek o ograniczonej zdolności manewrowej: czerwone, białe, czerwone w linii pionowej; w dzień kula, romb, kula.
• Statek ograniczony swoim zanurzeniem: trzy czerwone światła w linii pionowej oprócz zwykłych świateł; w dzień walec.
• Statek trałujący: zielone nad białym. Statek zajęty połowem innym niż trałowanie: czerwone nad białym. W dzień oba — dwa stożki złączone wierzchołkami. Gdy mają szybkość po wodzie — także burtowe i rufowe.
• Statek pilotowy na służbie: białe nad czerwonym.
• Na kotwicy: białe światło na dziobie i drugie, niżej, na rufie (statek poniżej 50 metrów — jedno białe); w dzień jedna kula na dziobie.
• Na mieliźnie: światła kotwiczne plus dwa czerwone w linii pionowej; w dzień trzy kule.
• Statek żaglowy w drodze: burtowe i rufowe, bez masztowego; może też nieść na szczycie masztu czerwone nad zielonym.
• Statek o napędzie mechanicznym holujący: dwa światła masztowe w linii pionowej (trzy, gdy hol jest dłuższy niż 200 metrów), burtowe, rufowe i żółte holownicze nad rufowym; w dzień przy holu dłuższym niż 200 metrów — romb.

Sygnały dźwiękowe

Krótki dźwięk trwa około sekundy, długi — od czterech do sześciu sekund.

Statki widzące się wzajemnie:

• jeden krótki — „Zmieniam kurs w prawo”;
• dwa krótkie — „Zmieniam kurs w lewo”;
• trzy krótkie — „Pracuję wstecz”;
• pięć lub więcej krótkich, szybkich — wątpliwość co do zamiarów lub działań drugiego statku;
• jeden długi — podejście do zakrętu lub odcinka przejścia, za którym mogą być niewidoczne inne statki;
• w wąskim przejściu dwa długie i jeden krótki — „Zamierzam wyprzedzić cię z twojej prawej burty”, dwa długie i dwa krótkie — „z twojej lewej burty”; statek wyprzedzany zgadza się sygnałem: długi, krótki, długi, krótki.

Przy ograniczonej widzialności, w odstępach nie dłuższych niż dwie minuty:

• statek o napędzie mechanicznym mający szybkość po wodzie — jeden długi dźwięk;
• w drodze, ale bez szybkości po wodzie — dwa długie;
• niekierujący się, o ograniczonej zdolności manewrowej, ograniczony zanurzeniem, żaglowy, zajęty połowem, holujący lub pchający — jeden długi i dwa krótkie;
• holowany statek z załogą — jeden długi i trzy krótkie, zaraz po sygnale holownika;
• na kotwicy — szybkie dzwonienie dzwonem przez około pięć sekund w odstępach nie dłuższych niż minuta (powyżej 100 metrów — dzwon na dziobie i gong na rufie); może dodać jeden krótki, jeden długi i jeden krótki, żeby ostrzec zbliżający się statek;
• na mieliźnie — sygnał statku na kotwicy oraz trzy oddzielne, wyraźne uderzenia w dzwon przed nim i po nim.

O co pytają na rozmowie

• Kadeci i marynarze na obserwacji: po co jest obserwacja i jak meldować światło lub statek („światło jeden rumb w prawo od dziobu”); światła statku o napędzie mechanicznym; co oznacza czerwone nad białym; sygnały mgłowe.
• Trzeci i drugi oficerowie: prawidła 7, 8 i 13–17; sytuacje na wprost i przy przecinaniu kursów rozpoznane w nocy tylko po światłach; różnica między statkiem niekierującym się, o ograniczonej zdolności manewrowej i ograniczonym zanurzeniem; zasady w systemach rozgraniczenia ruchu; CPA i TCPA z radaru; kiedy wezwać kapitana.
• Starsi oficerowie i kapitanowie: prawidło 2, działania według prawidła 17, kilka celów przy ograniczonej widzialności, uzgadnianie mijania przez UKF i dlaczego jest to ryzykowne, przepisy lokalne.
• CES i podobne testy: dział MPZZM to stała część każdego testu dla oficerów pokładowych.

Typowe błędy

1. Zmiana kursu w lewo na kursach przeciwnych lub przy bliskim przecinaniu się kursów, „żeby minąć się prawymi burtami”. Dwa statki skręcające ku sobie to klasyczne zderzenie.
2. Seria drobnych zmian kursu, których drugi statek nie widzi na radarze. Prawidło 8 wymaga jednego, wczesnego, dużego i wyraźnego działania.
3. Przekonanie, że statek uprzywilejowany „ma pierwszeństwo” i musi trzymać kurs do końca. Musi działać, gdy samo działanie statku ustępującego nie wystarczy już do uniknięcia zderzenia.
4. Stosowanie we mgle zasad dla statków „widzących się wzajemnie”. Przy ograniczonej widzialności nie ma statku uprzywilejowanego, a zmiany kursu w lewo w stronę statku przed trawersem należy unikać.
5. Uzgadnianie mijania przez UKF zamiast stosowania przepisów. Traci się czas, a odpowiedzieć może zupełnie inny statek.
6. Poleganie wyłącznie na AIS. Nie każdy statek nadaje, a dane bywają błędne; najpierw obserwacja i radar.
7. Traktowanie statku ograniczonego zanurzeniem jak niekierującego się. Inni unikają utrudniania mu przejścia, ale on sam musi płynąć ze szczególną ostrożnością.

Sprawdź się

Komu na statku to potrzebne

Przede wszystkim oficerom pokładowym: kapitan, starszy oficer, drugi i trzeci oficer zdają MPZZM na dyplom i jeszcze raz — na rozmowie. Kadeci pokładowi uczą się ich od pierwszego rejsu; marynarz AB na obserwacji musi rozpoznawać światła i prawidłowo je meldować.

Dyplom oficera wachtowego i typy statków, na których pełniłeś wachtę, wpisz do CV marynarza: na stanowisko pokładowe agencja crewingowa czyta to najpierw.

Źródło: Międzynarodowe przepisy o zapobieganiu zderzeniom na morzu z 1972 roku wraz z poprawkami. Ta strona upraszcza brzmienie przepisów; na mostku obowiązują pełny tekst przepisów i stałe polecenia kapitana. To pomoc do nauki, a nie tekst prawny.