SOLAS w prostych słowach: ćwiczenia, środki ratunkowe i pytania na rozmowie

SOLAS to konwencja, przez którą na grodzi wisi rozkład alarmowy, w kabinie leży pas ratunkowy, a w niedzielę po obiedzie podrywa cię alarm ćwiczebny. To najstarsza i najszersza z konwencji morskich, a ta jej część, z którą marynarz styka się codziennie — środki ratunkowe i ćwiczenia — jest tym, o co pytają na każdej rozmowie w agencji crewingowej. Tutaj znajdziesz budowę konwencji, liczby, o które pytają najczęściej, co robić po usłyszeniu alarmu, błędy, przez które ludzie odnoszą obrażenia na ćwiczeniach, oraz pytania do sprawdzenia się.

Czym jest SOLAS

Pierwszą konwencję SOLAS przyjęto w 1914 roku, dwa lata po zatonięciu Titanica. Potem przyszły wersje z 1929, 1948 i 1960 roku; obowiązuje konwencja z 1974 roku — w mocy od 25 maja 1980 roku i zmieniana niemal co roku. Poprawki wchodzą w życie w trybie „milczącej akceptacji”: zaczynają obowiązywać w wyznaczonym dniu, jeśli nie sprzeciwi się dość państw. Dlatego SOLAS nadąża za techniką szybciej niż większość traktatów.

Konwencja dotyczy statków w podróżach międzynarodowych: statków pasażerskich każdej wielkości i statków towarowych od 500 GT. Niektóre rozdziały sięgają dalej — rozdział o łączności zaczyna się od 300 GT, a rozdział o bezpieczeństwie żeglugi dotyczy niemal każdego statku w każdej podróży. Inspekcja państwa portu sprawdza ją w każdym porcie.

Rozdziały konwencji

• I — Postanowienia ogólne: przeglądy i świadectwa.
• II-1 — Budowa: podział na przedziały i stateczność, maszyny, urządzenia elektryczne.
• II-2 — Ochrona przeciwpożarowa, wykrywanie i gaszenie pożarów, razem z Kodeksem FSS.
• III — Środki i urządzenia ratunkowe, razem z Kodeksem LSA.
• IV — Łączność radiowa: GMDSS.
• V — Bezpieczeństwo żeglugi: wyposażenie mostka, AIS, VDR, ECDIS, sztormtrapy pilotowe, obsada.
• VI i VII — Ładunki i towary niebezpieczne, przez kodeksy IMSBC, IMDG, IBC i IGC.
• VIII — Statki o napędzie jądrowym.
• IX — Zarządzanie bezpieczną eksploatacją statków: Kodeks ISM.
• X — Jednostki szybkie.
• XI-1 i XI-2 — Szczególne środki bezpieczeństwa i ochrony: numer IMO, zapis ciągłej historii statku, Kodeks ISPS.
• XII — Dodatkowe środki dla masowców.
• XIII i XIV — Weryfikacja zgodności oraz statki na wodach polarnych (Kodeks polarny).
• XV — Statki przewożące personel przemysłowy (Kodeks IP, od 2024 roku).

Najważniejsze liczby

Ćwiczenia: czego wymaga rozdział III

• Każdy członek załogi z obowiązkami alarmowymi musi je znać przed rozpoczęciem podróży.
• Każdy członek załogi co najmniej raz w miesiącu bierze udział w ćwiczeniu opuszczania statku i w ćwiczeniu przeciwpożarowym.
• Jeśli ponad 25% załogi nie brało udziału w ćwiczeniach na tym statku w poprzednim miesiącu, ćwiczenia przeprowadza się w ciągu 24 godzin od wyjścia z portu.
• Nowy członek załogi przechodzi na statku szkolenie z obsługi środków ratunkowych i przeciwpożarowych jak najszybciej, nie później niż dwa tygodnie po zaokrętowaniu.
• Każdą łódź ratunkową co najmniej raz na trzy miesiące opuszcza się na wodę z wyznaczoną załogą i manewruje nią; łodzie swobodnego spadania mają własny schemat.
• Łódź ratowniczą opuszcza się z załogą i manewruje nią na wodzie co miesiąc, o ile jest to rozsądne i wykonalne, i co najmniej raz na trzy miesiące.
• Ćwiczenie wejścia do przestrzeni zamkniętej i ratowania z niej — co najmniej raz na dwa miesiące.
• Oświetlenie awaryjne miejsc zbiórki i zaokrętowania sprawdza się na każdym ćwiczeniu opuszczania statku.

Na statkach pasażerskich ćwiczenie opuszczania statku i ćwiczenie przeciwpożarowe odbywają się co tydzień. Każde ćwiczenie wpisuje się do dziennika okrętowego.

Alarm i rozkład alarmowy

Alarm ogólny to siedem lub więcej krótkich dźwięków i jeden długi na syrenie statkowej, powtórzone dzwonkami alarmowymi. Słysząc go, idziesz do swojego miejsca zbiórki — nie od razu do łodzi — ciepło ubrany, w czapce, z pasem ratunkowym i, jeśli jest do ciebie przypisane, z ubraniem zanurzeniowym. Sam rozkaz opuszczenia statku wydaje kapitan, głosem.

Rozkład alarmowy wywiesza się na mostku, w maszynowni i w pomieszczeniach mieszkalnych załogi przed wyjściem statku w morze. Dla każdej osoby podaje miejsce i obowiązki przy każdym alarmie oraz kto kogo zastępuje, jeśli kogoś brakuje. Większość armatorów kładzie też w kabinie kartę z twoimi obowiązkami. Pierwsza rzecz po zaokrętowaniu — znaleźć w rozkładzie swoje nazwisko.

Środki ratunkowe, które trzeba znać na pamięć

• Pasy ratunkowe: dla każdej osoby na statku plus zapasowe na stanowiskach wachtowych, każdy ze światełkiem i gwizdkiem. Pas musi dać się prawidłowo założyć w ciągu minuty bez pomocy i pozwalać na skok do wody z wysokości co najmniej 4,5 metra.
• Ubrania zanurzeniowe: na statkach towarowych — dla każdej osoby na statku. Musi dać się je założyć bez pomocy w ciągu dwóch minut.
• Koła ratunkowe: na statku towarowym od 8 do 14, zależnie od długości. Co najmniej jedno na każdej burcie ma pływającą linkę o długości co najmniej 30 metrów; co najmniej połowa ma samozapalające się światła; co najmniej dwa z nich mają też samoczynne sygnały dymne i szybkie zwalnianie z mostka — na wypadek „człowiek za burtą”.
• Środki ratunkowe na statku towarowym liczy się podwójnie: łodzie (albo jedna łódź swobodnego spadania na rufie) dla wszystkich na statku i tratwy — jeszcze raz dla wszystkich. Wszystkie muszą dać się opuścić z pełną obsadą w ciągu 10 minut od sygnału opuszczenia statku; na statku pasażerskim — w ciągu 30 minut.
• Wyposażenie łodzi, między innymi: 3 litry wody na osobę (część można zastąpić odsalarką), racje żywnościowe, 4 rakiety spadochronowe, 6 pochodni ręcznych i 2 pływające sygnały dymne. Tratwa ma 1,5 litra wody na osobę i tę samą pirotechnikę.
• Na mostku lub obok: co najmniej 12 rakiet spadochronowych.
• Radiowe środki ratunkowe: swobodnie wypływająca radiopława EPIRB 406 MHz; transponder radarowy (SART) lub AIS-SART na każdej burcie (na statkach towarowych od 300 do 499 GT — jeden); co najmniej trzy przenośne radiotelefony UKF na statkach od 500 GT.
• Zwalnianie tratwy: zwalniak hydrostatyczny uwalnia tratwę na głębokości nie większej niż 4 metry; tratwa wypływa, fangalina ją otwiera, a słabe ogniwo pęka, żeby tonący statek nie pociągnął jej za sobą.

Obsługa. Co tydzień: oględziny łodzi ratunkowych i ratowniczych oraz urządzeń do opuszczania, praca silników łodzi naprzód i wstecz łącznie co najmniej 3 minuty, próba alarmu ogólnego. Co miesiąc: przegląd według listy kontrolnej z wpisem do dziennika. Co rok: dokładne badanie łodzi, łodzi ratowniczych, żurawików i urządzeń zwalniających przez upoważniony serwis. Tratwy oddaje się na ląd do serwisu co 12 miesięcy; liny talii łodziowych odwraca się końcami co najmniej raz na 30 miesięcy i wymienia co najmniej raz na 5 lat.

Pożar, zasilanie awaryjne i szkolenia w skrócie

Ćwiczenia przeciwpożarowe — co miesiąc, razem z ćwiczeniami opuszczania statku. Plan ochrony przeciwpożarowej wisi w części mieszkalnej; statek towarowy ma co najmniej dwa komplety ekwipunku strażackiego i co najmniej dwa awaryjne aparaty ucieczkowe (EEBD) w pomieszczeniach mieszkalnych, a kolejne w maszynowni. Awaryjny zespół prądotwórczy musi uruchomić się sam i przejąć obciążenie w ciągu 45 sekund od zaniku zasilania.

Każdy marynarz ma podstawowe szkolenie STCW — indywidualne techniki ratunkowe, ochrona przeciwpożarowa i walka z pożarem, elementarna pierwsza pomoc, bezpieczeństwo własne i odpowiedzialność wspólna — i pierwsze dwa kursy odnawia co pięć lat. Załoga łodzi ma świadectwo przeszkolenia w zakresie łodzi i tratw ratunkowych oraz łodzi ratowniczych.

Świadectwa i dokumenty, o które zapyta inspekcja państwa portu

• świadectwa bezpieczeństwa konstrukcji, wyposażenia (z wykazem wyposażenia, formularz E) i radiowe statku towarowego — albo jedno łączne świadectwo bezpieczeństwa statku towarowego; wydawane na okres do pięciu lat i potwierdzane na przeglądach corocznych i okresowych;
• na statkach pasażerskich — świadectwo bezpieczeństwa statku pasażerskiego, ważne 12 miesięcy;
• świadectwo zarządzania bezpieczeństwem i dokument zgodności armatora (ISM), międzynarodowe świadectwo ochrony statku (ISPS), certyfikat bezpiecznej obsady;
• rozkład alarmowy, podręcznik szkoleniowy (w mesach i świetlicach albo w każdej kabinie), plan ochrony przeciwpożarowej, zapisy obsługi środków ratunkowych i przeciwpożarowych, wpisy o ćwiczeniach w dzienniku.

Ochrona przeciwpożarowa i środki ratunkowe stale należą do najczęstszych uchybień wykrywanych przez inspekcję państwa portu. Inspektor często prosi członka załogi, by uruchomił silnik łodzi, założył ubranie zanurzeniowe albo powiedział, jakie ma obowiązki według rozkładu.

O co pytają na rozmowie

• Załoga szeregowa (AB, OS, motorzysta, kucharz): sygnał alarmu ogólnego; twoje miejsce zbiórki i obowiązki; jak założyć pas i ubranie zanurzeniowe; co jest w łodzi; jak zwodować tratwę; jak działa zwalniak hydrostatyczny.
• Oficerowie pokładowi: częstotliwość ćwiczeń i zasada 25% / 24 godziny; harmonogram obsługi środków ratunkowych; czas opuszczenia; czym jest formularz E; kto na statku odpowiada za środki ratunkowe i przeciwpożarowe.
• Mechanicy: silnik łodzi i jego cotygodniowe uruchamianie, awaryjna pompa pożarowa, awaryjny zespół prądotwórczy i jego 45 sekund.
• Kucharze i stewardzi: pożar w kambuzie (płonącego tłuszczu nigdy nie gasi się wodą); na statkach pasażerskich — jak poprowadzić pasażerów do miejsc zbiórki.
• Wszyscy: „Co robisz, gdy słyszysz siedem krótkich i jeden długi?”

Typowe błędy

1. Nieprzeczytanie rozkładu alarmowego po zaokrętowaniu. „Jakie masz obowiązki?” to pierwsze pytanie inspektora.
2. Traktowanie ćwiczeń jak odhaczenia. Znaczna część wypadków z łodziami zdarza się właśnie na ćwiczeniach, często przez źle zamknięte haki zwalniane pod obciążeniem; od 2014 roku haki niespełniające nowych wymagań trzeba było wymienić, najpóźniej do 2019 roku.
3. Niewłaściwe ubranie zanurzeniowe: zły rozmiar, niezapięty zamek, niezałożony kaptur albo schowane tam, gdzie nie da się sięgnąć.
4. Pas z niezawiązanymi troczkami. Przy skoku z wysokości podjeżdża pod twarz.
5. Tratwa, która nie wypłynie: zamalowany zwalniak, dodatkowe przewiązki, fangalina przywiązana wprost do statku, a nie przez słabe ogniwo.
6. Drzwi przeciwpożarowe zablokowane klinem i drogi ucieczki zastawione zapasami.

Sprawdź się

Komu na statku to potrzebne

Wszystkim — od marynarza OS i kucharza po kapitana. Środkami ratunkowymi i przeciwpożarowymi zwykle zajmuje się trzeci oficer razem z bosmanem; silnikiem łodzi i awaryjnym zespołem prądotwórczym — maszynownia, często trzeci mechanik. Na wycieczkowcach i promach ćwiczenia są cotygodniowe, a zbiórka pasażerów to osobna praca.

Świadectwa szkolenia podstawowego i ich daty ważności wpisz do CV marynarza: agencje crewingowe sprawdzają je najpierw.

Źródło: SOLAS 1974, wydanie skonsolidowane, z kodeksami LSA i FSS oraz poprawkami obowiązującymi w chwili pisania. Bandera i armator mogą wymagać więcej; na statku obowiązują rozkład alarmowy i podręcznik szkoleniowy. Ta strona to pomoc do nauki, a nie tekst prawny.