Jest rzecz, której w akademii nie mówi się wprost, a powinno się mówić na pierwszym roku.
Dyplom to nie problem. Dostaną go wszyscy, którzy wytrzymają. Problem zaczyna się na wyjściu, kiedy okazuje się, że bez pływania nikt cię nie potrzebuje, a pływanie bierze się wyłącznie z rejsu, na który cię nie biorą, bo nie masz pływania. Koło się zamyka i co roku grzęźnie w nim część absolwentów — nie najgłupszych, tylko najgorzej przygotowanych akurat na ten moment.
Rozłóżmy na części, jak się z tego koła wychodzi. Bez bajek o tym, że najważniejsza jest wiara w siebie.
Dlaczego brać kadeta się nie opłaca i co z tego wynika
Zacznijmy od nieprzyjemnego, bo zrozumienie tego zmienia całą strategię.
Kadet dla armatora to koszt. Koja zajęta, wyżywienie idzie, ubezpieczenie płacone, a pracy dajesz mniej niż marynarz. Do tego trzeba się tobą zająć: podpisać książeczkę, oderwać kogoś od obowiązków na szkolenie. Interesu ekonomicznego w braniu kadeta firma nie ma — ma wymogi konwencji, zobowiązania wobec uczelni i względy wizerunkowe.
Stąd wniosek, który trzeba przyjąć i z nim pracować: biorą cię nie dlatego, że jesteś dobry, tylko dlatego, że firma ma powód, żeby wziąć kadeta. Twoim zadaniem jest znaleźć się tam, gdzie taki powód istnieje, i nie przeszkadzać w jego realizacji.
To zmienia sposób szukania. Rozsyłanie CV na oślep do wszystkich crewingów jest prawie bezużyteczne: większość z nich nie ma żadnego powodu, by brać kadeta. Szukać trzeba adresowo — tam, gdzie program kadecki istnieje jako program.
Trzy drogi i uczciwie o każdej
Przez uczelnię. Najpewniejsza i najbardziej niedoceniana. Uczelnie morskie mają umowy z firmami i przez katedrę miejsca rozdzielane są bez przerwy. Problem w tym, że nie rozdziela się ich losowo: dostają je ci, którzy przyszli wcześniej, kręcili się w pobliżu, nie mają zaległości i są rozpoznawani przez wykładowców.
Jeśli jesteś na drugim albo trzecim roku i to czytasz — oto najważniejsza rada z całego tekstu. Idź do katedry teraz, nie po obronie. Zapytaj, które firmy biorą, czego wymagają, kto odpowiada za praktyki. Do momentu dyplomu masz być człowiekiem, o którym się przypomina, kiedy przychodzi zapotrzebowanie na dwóch kadetów.
Jeśli uczelnia już za tobą — nie skreślaj tej drogi. Katedry nikt nie zamknął, a absolwent, który przyszedł sam i grzecznie zapytał, wciąż zdarza się rzadko.
Bezpośrednio do crewingu. Działa, ale wymaga cierpliwości i właściwego celu. Nie pisz „szukam jakiejkolwiek pracy" — odpadniesz w pierwszej sekundzie. Pisz do tych, u których w ogłoszeniach kiedykolwiek pojawiło się Deck Cadet albo Engine Cadet: znaczy, że program istnieje.
Dalej mechanika jest prosta i niepośpieszna: aplikacja, potem regularne przypominanie o sobie. Nie codziennie — raz w miesiącu, krótko, bez rozpaczy. Miejsca kadeckie pojawiają się falami powiązanymi z rotacjami i wygrywa nie najbardziej natarczywy, tylko ten, czyja aplikacja trafiła komuś przed oczy w odpowiednim tygodniu. Twoim celem jest być w tym tygodniu żywym, a nie zapomnianym.
Na własny koszt. Istnieje i nie będę kłamał — wielu tak właśnie wchodzi. Firma bierze kadeta, ale przelot, formalności, czasem część kosztów pokrywasz sam. To legalne i to nie jest oszustwo.
Ale tędy przebiega granica, za którą zaczyna się naciąganie, i trzeba ją widzieć wyraźnie.
Gdzie kończy się praktyka, a zaczyna naciąganie
Zapłacić za wizę, przelot i formalności — bywa. Nieprzyjemne, dyskusyjne, ale zdarza się u prawdziwych firm, zwłaszcza przy kadetach.
Zapłacić za samo zatrudnienie — nigdy. Crewing zarabia na armatorze, nie na marynarzu. Jeśli żądają pieniędzy „za miejsce", „za rozpatrzenie aplikacji", „za gwarancję kontraktu" — to nie jest crewing. Nieważne, jak ładne biuro i ile lat firma istnieje.
Prosty test, który działa prawie zawsze: poproś, żeby pokazano, gdzie ta kwota jest zapisana w kontrakcie, i zapytaj, co się z nią stanie, jeśli rejs przepadnie nie z twojej winy. Prawdziwa firma odpowie spokojnie i papierami. Naciągacz zacznie tłumaczyć, że „tak jest wszędzie", „teraz wszyscy tak robią" i że miejsce pójdzie do kogoś innego, jeśli będziesz zwlekał. Presja terminem to główny sygnał.
Drugi sygnał: pieniądze mają iść gotówką albo na kartę osoby prywatnej. To wszystko, dalej nie ma o czym rozmawiać.
Co musisz mieć, zanim ktokolwiek zacznie z tobą rozmawiać
Krótko, bo lista jest skończona i znana.
Kursy podstawowe według konwencji, ważne badania, książeczka żeglarska, paszport z sensownym zapasem ważności. To nie przewaga — to warunek wejścia. Człowieka bez kompletu nie rozpatruje się w ogóle: crewing nie ma czasu czekać, aż uzupełnisz.
Osobno o angielskim. O poziomie będzie oddzielna rozmowa, ale w odniesieniu do kadeta powiem tak: nikt nie będzie sprawdzał twojej gramatyki. Sprawdzą, czy rozumiesz komendę i czy potrafisz powiedzieć, co widzisz. Ten, kto zamiast odpowiedzi milczy z zażenowaniem, odpada — nie dlatego, że słabo zna język, tylko dlatego, że na mostku milczenie jest groźniejsze od błędu.
I zdjęcie w aplikacji. Drobiazg, o którym z jakiegoś powodu nikt nie mówi: selfie w samochodzie i fotka z rozdania dyplomów to minus. Potrzebny jest neutralny portret, twarz widoczna, tło spokojne. Nie jesteś w mediach społecznościowych, aplikujesz do pracy, w której staranność jest częścią zawodu.
Jeśli jesteś z Polski
Sytuacja jest zasadniczo lepsza niż u kolegi z Ukrainy i grzech z tego nie korzystać.
Dokumenty UE. Twój paszport zdejmuje połowę problemów, na których grzęźnie ukraiński kolega: wiza, zezwolenia, terminy załatwiania. Dla firmy to mniej zachodu, a mniej zachodu to realny argument przy pozostałych warunkach równych.
Rynek wewnętrzny. Gdynia i Szczecin to nie tylko uczelnie, ale i żywy rynek wokół nich: promy, holowniki, offshore na Bałtyku, jednostki obsługujące farmy wiatrowe. Pierwszy kontrakt wcale nie musi być oceaniczny. Kabotaż i krótkie linie dają pływanie dokładnie tak samo, a dostać się tam jest wyraźnie łatwiej.
Farmy wiatrowe. Osobno o offshorowej energetyce wiatrowej na Bałtyku — sektor rośnie, potrzebuje ludzi i jest mniej oczywisty dla absolwenta niż klasyczna flota handlowa. Krótsza kolejka.
Czego nie robić. Nie zapętlaj się na wielkich nazwach. Średnia firma promowa da ci pierwszy kontrakt szybciej niż pół roku czekania na odpowiedź od giganta, a z punktu widzenia pływania to te same miesiące.
Jeśli jesteś z Ukrainy
Tu trzeba powiedzieć to, czego artykuły zwykle unikają.
Wyjazd. Dla mężczyzn to obecnie kwestia centralna i ważniejsza od wyboru firmy. Przepisy zmieniały się wielokrotnie, a każdy tekst, który poda ci konkretną procedurę, ryzykuje, że zdezaktualizuje się do momentu przeczytania. Dlatego uczciwie: ustal aktualną procedurę, zanim zaczniesz szukać kontraktu, a nie po podpisaniu. Źródłem nie jest forum ani czat, tylko oficjalne wyjaśnienia i twój crewing, który pracuje z tym codziennie.
Kolejność, która uchroni przed kłopotem: najpierw rozumiesz, na jakich warunkach fizycznie możesz wyjść w rejs, potem szukasz kontraktu. Odwrotnie to ryzyko zobowiązania się do czegoś, czego nie zdołasz wykonać, i problem wizerunkowy na starcie kariery.
Na co się godzić, a na co nie
Warto się zgodzić: na niewygodny typ statku, na mało prestiżowy rejon, na krótki kontrakt, na firmę, o której nie słyszałeś, ale którą da się sprawdzić. Przy pierwszym kontrakcie nie kupujesz pieniędzy ani linijki w CV — kupujesz miesiące pływania. Reszta przyjdzie później.
Nie godzić się: na ustalenia ustne. Wszystko, co obiecano ci głosem — o dopłacie, o przedłużeniu, o przeniesieniu na inne stanowisko — nie istnieje. Istnieje tylko to, co w kontrakcie. Kadet często wstydzi się poprosić o dokument wcześniej i to błąd: normalna firma daje kontrakt przed wylotem i nie obraża się o pytania.
Osobno: nie zgadzaj się na kontrakt, którego nie dano ci przeczytać. Nie „nie zdążył", tylko właśnie nie dano. To nie kwestia kadetów ani przesadnej ostrożności — to kwestia tego, że uczciwa firma nie ma nic do ukrycia.
Ile to naprawdę trwa
Od początku szukania do pierwszego kontraktu u absolwenta bez znajomości mija zwykle od kilku miesięcy do roku. Nie dlatego, że jesteś słaby, tylko dlatego, że miejsca kadeckie pojawiają się falami i trzeba po prostu trafić na falę.
Stąd praktyczny wniosek: nie czekaj, szukaj równolegle. Katedra, crewingi, ogłoszenia — jednocześnie, a nie po kolei. I prowadź listę: gdzie napisałeś, kiedy, co odpowiedzieli. Za trzy miesiące sam nie będziesz pamiętał, a powtórny mail do tej samej firmy tydzień po odmowie wygląda źle.
I na koniec
Najczęstszy błąd absolwenta to traktowanie odmowy jako oceny siebie. To nie jest ocena. W dziewięciu przypadkach na dziesięć oznacza, że miejsc teraz nie ma, a nie że jesteś niewystarczająco dobry.
Ludzie, którzy wychodzą w morze, różnią się od tych, którzy nie wyszli, nie talentem. Oni po prostu nie przestali pisać w czwartym miesiącu.
Dobrego pierwszego kontraktu.
Aktualne oferty, w tym kadeckie, znajdziesz w dziale ofert portalu. Powiadomienia o stanowisku, które cię interesuje, przychodzą na Telegram, gdy tylko pojawi się coś odpowiedniego.